پرتال پردیس دانشگاه

هفته تغذیه با شیر مادر / برای آغازی سالم و پایدار: آنچه مؤثر است را تقویت کنیم

مقدمه و هدف

با توجه به اهمیت حیاتی تغذیه با شیر مادر در ارتقای سلامت مادران و رشد و تکامل کودکان، و در راستای حمایت از سیاست‌های کلان نظام سلامت در حوزه سلامت خانواده و جوانی جمعیت، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در نظر دارد مطابق با روال هر سال،  امسال نیز بر بزرگداشت "هفته جهانی ترویج تغذیه با شیر مادر 16-10 مردادماه مصادف با 7-1 آگوست 2026" با تمرکز بر شعار "تغذیه با شیر مادر برای آغازی سالم و پایدار: آنچه مؤثر است را تقویت کنیم"، با رویکرد افزایش آگاهی عمومی و تقویت عوامل حمایتی و زیرساخت‌های موجود برگزار نماید.

هدف این دستورالعمل، یکپارچه‌سازی اقدامات در سطح کشور و جهت‌دهی به فعالیت‌های آموزشی، ترویجی و مداخله ای در راستای شناسایی و تقویت عوامل مؤثر بر موفقیت شیردهی است.

محورهای اصلی فعالیت (بر اساس شعار سال و روزشمار هفته)

- محور اول (شناسایی عوامل مؤثر): شناسایی و برجسته‌سازی نقش حمایت‌های اجتماعی، محیط کار، نظام سلامت ، سیاست‌ها و قوانین حمایتی در شیردهی موفق- محور دوم (تقویت عوامل مؤثر): تمرکز بر آموزش صحیح، بهبود کیفیت و اتصال خدمات مشاوره شیردهی در مراکز درمانی، مراکز بهداشتی و تقویت قوانین حمایت از مادران شاغل شیرده

تقویت این «کوثر» یعنی تقویت بنیان‌های سلامت

آغازی پایدار: چرا شیر مادر کلید آینده است؟ «پایداری» یعنی ایجاد زیربنایی که در طول زمان کیفیت خود را حفظ کند. تغذیه با شیر مادر، پایدارترین نوع تغذیه است

 پایداری سلامت: نوزادی که با شیر مادر تغذیه شده، در آینده با خطر کمترِ بیماری‌های مزمن مانند چاقی، دیابت و آلزایمر روبرو است. ما با شیر مادر، در واقع «سرمایه‌گذاری بلندمدت» روی سلامت نسل‌ها می‌کنیم.

. پایداری عاطفی: پیوند عاطفی که در زمان شیردهی شکل می‌گیرد، سنگ‌بنای امنیت روانی و سلامت روان کودک در آینده است.

پایداری محیط زیست: شیر مادر هیچ پسماند، پلاستیک، یا آلودگی تولید نمی‌کند. این پاک‌ترین روش تغذیه در جهان است که با حفظ سلامت زمین، در مسیر پایداری زیست‌محیطی قرار دارد.

برای اینکه جریان این برکت و سلامت جاری بماند، وظیفه ماست که:

حمایت از مادران: ایجاد محیط‌های کاری مناسب و حمایت‌های اجتماعی برای مادران

 آموزش و آگاهی: جایگزینی باورهای غلط با دانش علمی درباره فواید شیر مادر. حمایت از مادران شیرده در محیط کار، تنها یک موضوع رفاهی نیست؛ بلکه یک وظیفه اجتماعی و اخلاقی است که مستقیماً بر سلامت نسل آینده و بهره‌وری سازمان تأثیر می‌گذارد. وقتی یک سازمان از مادر شیرده حمایت می‌کند، در واقع در حال سرمایه‌گذاری روی پایداری نیروی انسانی خود است

مجموعه‌ای از راهکارها در سه سطح (سازمانی، مدیریتی و همکاران )

1- اقدامات در سطح سازمان و سیاست‌های کلی  این اقدامات زیربنای حمایت هستند و باید در قوانین داخلی شرکت یا سازمان گنجانده شوند:

 - ایجاد اتاق‌های شیردهی :فراهم کردن مکانی اختصاصی، تمیز، خصوصی و آرام که خارج از محیط‌های شلوغ باشد. این اتاق باید مجهز به صندلی راحت، پریز برق (برای کار با پمپ شیر)، سینک آب و فضای کافی برای شستشوی لوازم باشد.

 - سیاست‌های انعطاف‌پذیر در ساعات کاری: استفاده از پاس شیر ،اجازه دورکاریکه این کار ها به مادر اجازه می‌دهد زمان بیشتری را برای شیردهی یا تخلیه شیر در خانه صرف کند.

 - مدیریت زمان : استفاده از پاس شیر برای  فواصل زمانی مشخص جهت شیردهی یا دوشیدن شیر  این وقفه‌ها نباید به عنوان «تأخیر در کار» یا «بی‌انضباطی» تلقی شوند.

- تسهیلات برای نگهداری شیر: فراهم کردن یخچال در محیط کار برای نگهداری ایمن شیر دوشیده شده

2. اقدامات در سطح مدیریت و سرپرست‌ها :  

الف.آموزش مدیران: آموزش آن‌ها درباره اهمیت شیردهی و حقوق قانونی مادر، بسیار حیاتی است.

ب.  تمرکز بر نتیجه به جای حضور فیزیکی: مدیران باید یاد بگیرند که اگر مادری به دلیل نیاز به شیردهی، دقایقی از پشت میز خود دور است، این نباید بر ارزیابی عملکرد او تأثیر منفی بگذارد

ج.  اقدامات در سطح همکاران و فرهنگ سازمانی : فرهنگ کار می‌تواند یا یک فشار باشد یا یک پناهگاه: - ایجاد فضای همدلی: همکاران می‌توانند با پوشاندن وظایف کوچک یا مدیریت تماس‌ها در زمانی که مادر در اتاق شیردهی است، به او کمک کنند تا با آرامش بیشتری کار خود را انجام دهد.

اثرات تغذیه با شیر مادر بر سلامت نوزادان:

تغذیه با شیر مادر فراتر از تأمین کالری و مواد مغذی است؛ شیر مادر در واقع یک سیستم بیولوژیک زنده و هوشمند است که با نیازهای لحظه‌ای نوزاد تغییر می‌کند. از نظر علمی، شیر مادر ترکیبی بی‌رقیب از مواد مغذی، سلول‌های زنده و ترکیبات بیواکتیو است که هیچ شیر خشک یا غذای جایگزینی قادر به بازسازی کامل آن‌ها نیست.

فواید علمی شیر مادر:

1.تأمین مواد مغذی و ساختار بیولوژیک (هوشمند بودن)

*ترکیب متغیر و تطبیقی: شیر مادر فقط یک فرمول ثابت نیست. با گذشت زمان، ترکیب آن تغییر می‌کند تا با نیازهای نوزاد همسو شود. برای مثال، شیر در اواخر شیردهی (Hindmilk) چربی بیشتری دارد تا نوزاد سیر شود، در حالی که شیر در ابتدای شیردهی (Foremilk) حاوی آب و آنتی‌بادی‌های بیشتری برای رفع تشنگی و ایمنی است.

*هضم آسان: پروتئین‌ها و چربی‌های موجود در شیر مادر به گونه‌ای ساختار یافته‌اند که دستگاه گوارش نوزاد (که هنوز در حال تکامل است) بتواند آن‌ها را با سرعت و بدون ایجاد حساسیت هضم کند

*تأمین مواد مغذی حیاتی: وجود مقادیر دقیق اسید چربی امگا ۳ برای رشد مغز و شبکیه چشم، و آهن به شکلی که به راحتی جذب می‌شود، از ویژگی‌های کلیدی آن است

 ۲. سیستم ایمنی و حفاظت در برابر بیماری‌ها (واکسیناسیون طبیعی) شیر مادر را می‌توان "اولین واکسن نوزاد" نامید: *آنتی‌بادی‌ها: شیر مادر سرشار از ایمونوگلوبولین نوع A است. این پروتئین‌ها یک لایه محافظ روی دیواره‌های روده نوزاد ایجاد می‌کنند تا از ورود باکتری‌ها و ویروس‌ها جلوگیری کنند.

 * اولیگوساکاریدها: قندهای پیچیده ای هستند که نوزاد مستقیماً جذب نمی‌کند، بلکه وظیفه آن‌ها تغذیه باکتری‌های مفید روده (پروبیوتیک‌ها) است. این کار باعث ایجاد یک سیستم دفاعی میکروبی قوی در بدن نوزاد می‌شود.

 *کاهش خطر عفونت‌ها: نوزادان شیرده به طور قابل توجهی کمتر از نوزادان شیرخشک‌خور با عفونت‌های گوش میان‌شنوا، اسهال، و مشکلات تنفسی (مانند برونشیت و پنومونی) روبرو می‌شوند

 ۳. پیشگیری از بیماری‌های مزمن در آینده (اثر بلندمدت) تغذیه با شیر مادر فقط برای دوران نوزادی نیست، بلکه برنامه‌ریزی برای سلامت در بزرگسالی است:

 * پیشگیری از چاقی و دیابت: شیر مادر به تنظیم سطح قند خون و متابولیسم (سوخت‌وساز) نوزاد کمک می‌کند و خطر ابتلا به چاقی و دیابت نوع ۲ را در آینده کاهش می‌دهد

*کاهش خطر آلرژی و آسم: از آنجایی که شیر مادر باعث ایجاد یک سیستم ایمنی بالغ و متعادل می‌شود، خطر ابتلا به اگزما، حساسیت‌های غذایی و آسم در این کودکان کمتر است.

  *سلامت مغزی و عصبی: تحقیقات نشان می‌دهد که تغذیه با شیر مادر می‌تواند با بهبود ساختار مغزی، بر سطح هوش (IQ) و عملکردهای شناختی تأثیر مثبت بگذارد.

4. فواید روان‌شناختی و عصبی

* تنظیم هورمون‌ها: فرآیند شیردهی باعث ترشح هورمون اکسی‌توسین (هورمون عشق و پیوند) در هر دو (مادر و نوزاد) می‌شود که به کاهش استرس نوزاد و ایجاد حس امنیت در او کمک می‌کند

* تنظیم خواب و آرامش: حاوی مواد شیمیایی طبیعی است که به نوزاد کمک می‌کند ریتم‌های بیولوژیک خود را تنظیم کرده و آرام‌تر بخوابد.

بطور خلاصه : شیر مادر نه تنها بدن نوزاد را می‌سازد، بلکه از طریق سیستم ایمنی و تنظیم متابولیک، «نقشه سلامت» او را برای تمام طول زندگی ترسیم می‌کند.

برای اینکه حمایت از شیردهی از یک شعار به یک واقعیت تبدیل شود، ما باید چهار ستون اصلی را به صورت هم‌زمان تقویت کنیم:

1.تقویت «آگاهی علمی و درست» (جایگزینی باورها با دانش) یکی از بزرگترین موانع شیردهی، «اطلاعات غلط» است

2.مقابله با تبلیغات شیر خشک: باید آگاهی عمومی را نسبت به تبلیغات فریبنده شیر خشک بالا برد و بر این واقعیت تأکید کرد که هیچ فرمولی جایگزین «هوشمندی» شیر مادر نیست

3..آموزش مهارت‌های شیردهی: بسیاری از مادران به دلیل دردناک بودن شیردهی یا عدم توانایی در گرفتن صحیح نوزاد، تسلیم می‌شوند. تقویت دسترسی به مشاوران متخصص شیردهی بسیارحیاتی است.

 4. تقویت «ساختار قانونی و سیستمی»

*(ایجاد امنیت شغلی) : حمایت از حقوق مرخصی والزام به ایجاد اتاق‌های استاندارد شیردهی در ادارت ومحل کار ، حمایت از مادران در بخش غیررسمی 

*حمایت از پدر و خانواده: وقتی پدر، خانواده بزرگتر و اطرافیان، شیردهی را یک وظیفه مشترک ببینند و نه فقط وظیفه مادر، فشار روانی از روی مادر برداشته می‌شود.و تقویت

 «فرهنگ اجتماعی و همدلی» جامعه باید محیطی امن برای مادران بسازد